ವೃತ್ತಿಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ ಕಾಯಕ ಕ್ರಾಂತಿ | ದುಡಿದು ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಾಸೋಹದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅರಳಿಸಿದ ಬಸವಾದಿ ಶರಣರು | ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದಾಗ ಭಕ್ತಿಯೂ ಬದುಕೂ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ: ಚನ್ನಯ್ಯ ಬಿ. ಮಾರವಳ್ಳಿ
ಶಿವಮೊಗ್ಗ: ಕೈಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬದುಕು ಸೋಮಾರಿತನದ ಕಡೆ ಜಾರುತ್ತದೆ, ದುಡಿಮೆಗೆ ಗೌರವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಮಾಜ ಅಸಮಾನತೆಯ ಕೂಪಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಕೆಲಸವನ್ನು ಜಾತಿಯ ಸಂಕೋಲೆಗೆ ಬಂಧಿಸಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೇ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಡೆದು, ದುಡಿಮೆಗೆ ಘನತೆ, ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಚಿಂತನೆಯೇ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವ. ಕೆಲಸ ಯಾವುದಾದರೂ ಇರಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಇರಬೇಕು, ದುಡಿಮೆ ಯಾರದ್ದೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಿಗಬೇಕು, ಬದುಕು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಾರಿದರು ಎಂದು ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಚನ್ನಯ್ಯ ಬಿ. ಮಾರವಳ್ಳಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನಗರದ ವಿಜಯನಗರದ ಸೇವಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು, ಶ್ರೀ ದ್ರೌಪದಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿ, ಶ್ರೀ ಬಸವತತ್ವ ಪೀಠ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಹಾಗೂ ಬಸವಕೇಂದ್ರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಇವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ, ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಡಾ. ಬಸವ ಮರುಳಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳವರ ದಿವ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 20ನೇ ವರ್ಷದ ಚಿಂತನ ಕಾರ್ತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಐದನೇ ದಿನದ ಚಿಂತನಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ‘ಬಸವಣ್ಣ – ಕಾಯಕ’ ವಿಷಯ ಕುರಿತು ಅವರು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು.

20 ವರ್ಷಗಳ ಚಿಂತನ ಪರಂಪರೆ; ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವ ವಿಚಾರದ ಬೆಳಕು
ಬಸವಕೇಂದ್ರ ಶ್ರೀಗಳ ದಿವ್ಯ ಸಾನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಚಿಂತನ ಕಾರ್ತಿಕ, ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ, ಶರಣರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಜನಜೀವನದೊಳಗೆ ತಲುಪಿಸುವ, ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರದ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸುವ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಅಪೂರ್ವ ಚಿಂತನಾ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ.
ನವೆಂಬರ್ 13ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13ರವರೆಗೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣರ ಮನೆಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಚಾರ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ವರ್ಷದ ಚಿಂತನ ಕಾರ್ತಿಕ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಅನನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.
‘ಬಸವಣ್ಣನ ಕಾಯಕ ತತ್ವ’, ‘ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಅಸ್ಮಿತೆ’ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಳಜಿ, ಸಮಾನತೆಯ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಮಂಥನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಚನ್ನಯ್ಯ ಮಾರವಳ್ಳಿ ಹೇಳಿದರು.

ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಕಾಯಕದ ಮೊದಲ ಗುರು
ಕಾಯಕ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದುಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜೀವನ ವಿಧಾನ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದೆ. ಹರಿಯುವ ನದಿ ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ; ಮರ ನೆರಳು ಮತ್ತು ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಸು ಹಾಲು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇವು ಯಾವುದೂ ಪ್ರತಿಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಕಾರ್ಯಶೀಲತೆಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಹರಿವ ನದಿಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಕಾಲು.
ಉರಿವ ಕಿಚ್ಚಿಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ನಾಲಗೆ.
ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಕೈ.
ಗುಹೇಶ್ವರಾ ನಿಮ್ಮ ಶರಣಂಗೆ, ಸರ್ವಾಂಗವೆಲ್ಲ ಲಿಂಗ!
ಎಂಬ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ವಚನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ, ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ಸಹಜತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ನದಿ ಹರಿಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿ ತನ್ನ ಗುಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನೂ ತನ್ನ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರತೆ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಕಾಯಕ ಮಾಡುವಾಗ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎಂದರು.
ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಮಾರಯ್ಯನವರ ವಚನದ ಆಶಯದಂತೆ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದಾಗ ಅನಗತ್ಯ ಆಸೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ದುಡಿಮೆಯೇ ಬದುಕಿನ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರಮವೇ ಮನುಷ್ಯನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಂತೆ ತನ್ನ ಕಾಯಕವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದೇ ಶರಣರ ಬದುಕಿನ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಚನ್ನಯ್ಯ ಮಾರವಳ್ಳಿ ಹೇಳಿದರು.

ವೃತ್ತಿಯೇ ಜಾತಿ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸವಾಲು
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೆಲಸವೇ ಆತನ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೃತ್ತಿ ಎಂಬ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬದುಕಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದವು. ತಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ಜಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು, ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡವಿತ್ತು.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದರು. ವೃತ್ತಿ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ, ಅದನ್ನು ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆ ಒಂದೇ. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಬಂಧನ ಇರಬಾರದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಸಕ್ತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾಯಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಶರಣರು ಸಾರಿದರು.
ಲದ್ದೆಯ ಸೋಮಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಕಾಯಕದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಅವರು, ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಬಂದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಆಯ್ಕೆಯ ಕಾಯಕವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದೇ ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ಆಶಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಈ ಹೊಸ ಅರ್ಥವು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿಯ ಸಂಕೋಲೆಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ದುಡಿಮೆಯ ಮೂಲಕ ಗೌರವಯುತ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಚಿಂತನೆ ಅದಾಗಿತ್ತು.

ಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರದ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಜನರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದ ಬಸವಣ್ಣ
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಬಿಜ್ಜಳನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಚಿಂತನೆ ಅಧಿಕಾರದ ಅರಮನೆಯ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಡೆ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಮೂಲಕ ಶರಣರ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಚಳವಳಿ. ಈ ಎರಡೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರ ನಡುವೆ ಬೆರೆತ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ ಬಸವಣ್ಣನವರು.
ಸಮಾಜದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವರು ಜನರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಜನರ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಸುವುದು, ಸ್ವತಃ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಜನರನ್ನು ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರಿಗೆ ದೇವರು ಕೇವಲ ಗುಡಿ-ಗೋಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದರು. ದೇಹವೇ ದೇವಾಲಯ, ಮನಸ್ಸೇ ಭಕ್ತಿಯ ನೆಲೆ ಎಂಬ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ತಲುಪಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಧಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಾವೇ ಜನರ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ ನಾಯಕರು. ಅವರ ಅಧಿಕಾರ ಜನರನ್ನು ದೂರವಿಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜನರ ನೋವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಇದೇ ಅವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಖ ಎಂದು ಚನ್ನಯ್ಯ ಮಾರವಳ್ಳಿ ವಿವರಿಸಿದರು.

ಕಾಯಕದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ
ಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಶರಣರು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು. ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ರೈತನಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣ, ಬೀಜದ ಆಯ್ಕೆ, ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅರಿವು ಕಾಯಕದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನುಭವವೇ ಅವನಿಗೆ ಪಾಠಶಾಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೆಲಸ, ಮರಗೆಲಸ, ಚರ್ಮದ ಕೆಲಸ, ನೇಕಾರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವೃತ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಕೌಶಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೆಲಸದ ನಡುವೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು, ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು, ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜ್ಞಾನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.
ಕಾಯಕದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ ಹಣ ಸಂಪಾದನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದುಕಿನ ಅರಿವು, ಅನುಭವ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶರಣರು ಕಾಯಕವನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು. ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಭಕ್ತಿ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಧರ್ಮ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ದೇವರ ಅನುಭವ ಎಂಬ ಹೊಸ ಜೀವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡ ಬಸವಣ್ಣ
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ ಜನರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅರಿವು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅವರು ಅರಿತಿದ್ದರು.
ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಚಿನ್ನ-ಬಟ್ಟೆ-ಆಹಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಕೂಡಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆತ್ಮಸಂಯಮವನ್ನು ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಬಹುದು. ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನೂ ಅದೇ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಬದುಕಿನ ಸಂದೇಶ ಎಂದು ಚನ್ನಯ್ಯ ಮಾರವಳ್ಳಿ ವಿವರಿಸಿದರು.

ಕಾಯಕ ಕಡ್ಡಾಯ; ಸೋಮಾರಿತನಕ್ಕೆ ಶರಣರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗವಿಲ್ಲ
ಮನುಷ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾಗಿರಬೇಕು. ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾಯಕ ಅಗತ್ಯ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದುಡಿದು ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ಶರಣರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.
ಕಾಯಕವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಚಿಂತನೆ ಶರಣರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಬದುಕಬೇಕು. ದುಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇತರರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಬಾರದು. ಕಾಯಕದಿಂದ ಬಂದ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು, ಉಳಿದುದನ್ನು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸುವ ದಾಸೋಹದ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಬೇಕು.
ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಫಲವೂ ದೊರೆಯಬೇಕು. ದುಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಆ ಕಾಯಕದ ಉದ್ದೇಶವೇ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾಯಕದ ಫಲವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಲೋಭ ಇರಬಾರದು. ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಹಾಕುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಫಲ ದೊರೆಯಬೇಕು. ದುಡಿಮೆಯ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಫಲದ ನ್ಯಾಯ ಎರಡೂ ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾದೇವ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಡೆಯುವ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಬಂದರು
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಶರಣರ ಬದುಕಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾದೇವ, ಮೋಳಿಗೆಯ ಮಾರಯ್ಯನಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಡೆಯುವ ಕಾಯಕವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಚನ್ನಯ್ಯ ಮಾರವಳ್ಳಿ ಅವರು, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಾಯಕದ ಘನತೆ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ಸಾರುತ್ತದೆ ಎಂದರು.
ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾಗ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸಂಪತ್ತು, ಅರಮನೆ, ವೈಭವ ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದರೂ, ಅವು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಾಯಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮೋಳಿಗೆಯ ಮಾರಯ್ಯನವರ ವಚನಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ.
“ಪ್ರಾಣ ವಾಯುವಿನ ಸಂಗ, ದೇಹ ಭೂಮಿಯ ಸಂಗ,
ಕೈಹಿಡಿದ ಪತ್ನಿ ಪರರ ಸಂಗ,
ಒಡವೆ ಅರ್ಥವದೆತ್ತ ಪೋದುದೋ!
ಮರಣಕ್ಕೆ ಆರೂ ಇಲ್ಲ ಕಾಣಾ,
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ.”
ಜೀವನದ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಸಂಪತ್ತಿನ ನಶ್ವರತೆ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ವಚನ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ವೈಭವ ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಡೆಯುವ ಕಾಯಕವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮೋಳಿಗೆಯ ಮಾರಯ್ಯನವರು, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಶರಣರಾಗಿದ್ದರು.
ಅದೇ ರೀತಿ ಕಳ್ಳತನದ ಬದುಕನ್ನು ತೊರೆದು ಕಾಯಕದ ಹಾದಿಗೆ ಬಂದ ಉರಿಲಿಂಗ ಪೆದ್ದಿ, ಬೀದಿಯನ್ನು ಗುಡಿಸುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿಯೇ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದ ಸತ್ಯಕ್ಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶರಣರ ಬದುಕು ಕಾಯಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತಿ ಬದಲಾದರೂ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ದುಡಿಮೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು.

ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಆಸೆ, ಅತಿಯಾದ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ
ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮ ಮತ್ತು ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಮಾರಯ್ಯನವರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಅವರು, ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸಂಪಾದನೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮಾರಯ್ಯನವರು, ಕಾಯಕದ ವೇಳೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಂದಾಗ ಲಕ್ಕಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅತಿಯಾದ ಸಂಪಾದನೆ, ಅನಗತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಇತರರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವ ಕಾಯಕ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ.
ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತು ತನ್ನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು. ಇತರರ ಹಸಿವನ್ನು ಮರೆತು, ಅತಿಯಾದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುವುದು ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಾರದು. ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನ್ಯಾಯ, ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿತವ್ಯಯ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಶರಣರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಮೈಮರೆತ ನುಲಿಯ ಚಂದಯ್ಯ; ಲಿಂಗವೇ ಹುಲ್ಲು ಕೊಯ್ದ ಪ್ರಸಂಗ
ನುಲಿಯ ಚಂದಯ್ಯನವರು ಹುಲ್ಲು ಕೊಯ್ದು, ಅದರಿಂದ ಹಗ್ಗ ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಕಾಯಕವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಹುಲ್ಲಿನ ನಡುವೆ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಲಿಂಗ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಕಾಯಕವೇ ತನ್ನ ಸಾಧನೆ, ಕಾಯಕದಲ್ಲಿಯೇ ದೇವರ ಅನುಭವ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಚಂದಯ್ಯನವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.
ಕಾಯಕವೇ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗ ಎಂಬ ಅವರ ನಿಷ್ಠೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಲಿಂಗವೇ ಹುಲ್ಲು ಕೊಯ್ದುಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ನುಲಿಯ ಚಂದಯ್ಯನವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಖರೀದಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಚಂದಯ್ಯನವರು ಆ ಹಣವನ್ನು ಯಾವ ಕಾಯಕದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಕಾಯಕದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಬದುಕುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಸಂಗ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶರಣರು ತಮ್ಮ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನುಲಿಯ ಚಂದಯ್ಯನವರ ಬದುಕು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಕಾಯಕದಿಂದ ದಾಸೋಹ; ‘ಸೋಹಂ’ ಅಲ್ಲ, ‘ದಾಸೋಹಂ’ ಎಂಬ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಶರಣರ ಕಾಯಕ ತತ್ವವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಯಕದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು, ಉಳಿದುದನ್ನು ಸಮಾಜದ ಹಸಿವು, ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಬಳಸುವ ದಾಸೋಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು.
‘ಸೋಹಂ’ ಎಂಬ ಅಹಂ ಭಾವಕ್ಕಿಂತ ‘ದಾಸೋಹಂ’ ಎಂಬ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವ ಶರಣರ ಬದುಕಿನ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಮಾಜದ ಸೇವಕನಾಗಿ ಬದುಕುವುದು, ದೇವರ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ದುಡಿಮೆಯ ಫಲವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬುದು ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ.
ಕೃಷಿಕ, ಅಂಬಿಗ, ಗಾಣಿಗ, ನೇಕಾರ, ಕಮ್ಮಾರ, ಚರ್ಮದ ಕೆಲಸಗಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಶರಣರು ತಮ್ಮ ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಸಂಪಾದಿಸಿ, ದಾಸೋಹದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ದುಡಿಮೆಯ ಹಣದಿಂದ ಹಸಿದವರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶರಣರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮಹತ್ವದ ಭಾಗವಾಯಿತು.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಶರಣರ ಬದುಕು
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಯಾಣದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜಾತಿ, ವೃತ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಮೀರಿ ಶರಣರ ಬಳಗದಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರು. ಡೋಹರ ಕಕ್ಕಯ್ಯ, ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯ, ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶ್ರಮಜೀವಿ ಶರಣರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ಮೂಲಕ ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕನಸಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿದರು.
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾಯಕವನ್ನು ಸಮಾಜದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ದುಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಸಮಾಜದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದರು. ಈ ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೇ ಶರಣರ ನಡುವೆ ಸಮಾನತೆ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆದಿತು.
ವಿದ್ಯೆ, ಅಧಿಕಾರ, ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ವಿನಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಬೆರೆತಾಗ ಸಂಸ್ಕಾರ
ವಿದ್ಯೆ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಾಗರಿಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಮಾತ್ರದಿಂದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿನಯ, ಅಧಿಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಜನಪರ ಕಾಳಜಿ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹೃದಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಬೆಳೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯ ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾತನಾಡುವವರು ಮಿತಭಾಷಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ತಮ್ಮ ಮಾತು ಕೇಳುವವರಿಗೆ ಹಿತವಾಗುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ವಿಚಾರಗಳ ಮಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕಿಂತ ವಿನಯ, ವಾದಕ್ಕಿಂತ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಮಾತಿಗಿಂತ ಬದುಕಿನ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಚನ್ನಯ್ಯ ಮಾರವಳ್ಳಿ ಹೇಳಿದರು.
ಒಂದು ದುಂಬಿ ಹೂವಿನಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಮಕರಂದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಾವು ಮಂಡಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತೃಗಳು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಬೇಡವಾದ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ದ್ವೇಷದ ಗೋಡೆ ಕೆಡವಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟೋಣ
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವವು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ದುಡಿಮೆಗೆ ಗೌರವ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹದ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ, ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸದ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು.
ಶರಣರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಓದುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಸಮಾಜ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದುಡಿದು ಬದುಕಬೇಕು, ದುಡಿಮೆಯ ಫಲವನ್ನು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಇತರರ ಹಸಿವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
‘ಮತ್ತೆ ಕಲ್ಯಾಣ’ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪಾಗದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಚನ್ನಯ್ಯ ಬಿ. ಮಾರವಳ್ಳಿ ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ಬಸವಣ್ಣನ ಕಾಯಕ ತತ್ವ ಇಂದಿಗೂ ಬದುಕಿಗೆ ದಾರಿದೀಪ
20ನೇ ವರ್ಷದ ಚಿಂತನ ಕಾರ್ತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವವನ್ನು ವಿವಿಧ ಶರಣರ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು, ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ ಚನ್ನಯ್ಯ ಬಿ. ಮಾರವಳ್ಳಿ, ದುಡಿಮೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಘನತೆ, ಕಾಯಕವೇ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಫಲವೇ ದಾಸೋಹ ಎಂಬ ಶರಣರ ಜೀವನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ತತ್ವವು ಉದ್ಯೋಗದ ಚಿಂತನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿ, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೆ ಕಲ್ಯಾಣದ ಕನಸು ನನಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದರು.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಕೆ.ಸಿ. ಶರಣಪ್ಪ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿ ಬುದ್ಧಿ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಸೇವಾ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಸುರೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಭದ್ರಾವತಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಬಿ. ಸಿದ್ಧಬಸಪ್ಪ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ದ್ರೌಪದಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.










