ವಚನಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಳಿವಿನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತ ಮಹಾಶಕ್ತಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆ: ಅನುಭವ ಮಂಟಪ, ಮಹಾಮನೆ ಹಾಗೂ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ನಿಂತ ಶರಣೆಯ ಬದುಕು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ: ಡಾ. ಆನಂದ ಎಸ್.ಎನ್.

ಶಿವಮೊಗ್ಗ: ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳವಳಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಶರಣರ ಹೆಸರುಗಳು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಘಟನೆ, ದಾಸೋಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಶರಣರ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯ ಹಾಗೂ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಚಿಂತನಾ ವಾತಾವರಣದ ಹಿಂದೆ ನಿಂತ ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರು ಪ್ರಮುಖರು.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರು ಅನುಭವ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮಹಾಮನೆಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಚನಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿ, ತತ್ವನಿಷ್ಠ ಬದುಕು, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಮನಃಸಾಕ್ಷಿಯಂತಹ ಆಳವಾದ ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಕಡೂರಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಶರಣ ಡಾ. ಆನಂದ ಎಸ್.ಎನ್. ಹೇಳಿದರು.

ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ವೆಂಕಟೇಶ ನಗರದ ಬಸವಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆ.20ರಂದು ನಡೆದ ಶರಣ ಸಂಗಮ-318 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶ’ ವಿಷಯ ಕುರಿತು ಅವರು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು.

ಶ್ರೀ ಬಸವತತ್ತ್ವ ಪೀಠ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಹಾಗೂ ಬಸವಕೇಂದ್ರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಶ್ರೀ ಡಾ. ಬಸವ ಮರುಳಸಿದ್ದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ದಿವ್ಯಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ವಚನಗಳು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಲ್ಲ

ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ವಚನಗಳು ಶತಮಾನಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಇಂದಿಗೂ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ. ವಚನಗಳು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಲ್ಲ; ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು, ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಚಿಂತನಾ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದು ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಆನಂದ ಎಸ್.ಎನ್. ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು

ಈ ವಚನಸಂಪತ್ತು ಉಳಿದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪುವ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಶರಣರ ಪರಿಶ್ರಮವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಕೊಡುಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಶರಣರ ಬದುಕಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಾಮನೆಯ ದಾಸೋಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತಹ ಹಲವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಒದಗಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಶರಣರ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮಮತೆಯಿಂದ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಉಪನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಉಲ್ಲೇಖ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಕುಟುಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರ ತಂಗಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ‘ಅಕ್ಕ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ.

ವೀರಶೈವ ಪುರಾಣಗಳು, ಭೀಮಕವಿಯ ಬಸವ ಪುರಾಣ, ಲಕ್ಕಣ್ಣ ದಂಡಿಯ ಶಿವತತ್ತ್ವಚಿಂತಾಮಣಿ, ಸಿಂಗಿರಾಯ ಪುರಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಪಂಡಿತ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಪಾದ ಪಂಡಿತರ ಚನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡರು.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬು

ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರು ಅವರಿಗೆ ಬಲವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪ ಮುಕ್ತಚಿಂತನೆ, ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಹಾಮನೆ ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಎರಡೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಶರಣರು ಮತ್ತು ವಚನಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಘಟನಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ದಾಸೋಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಹೀಗಾಗಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರನ್ನು ಕೇವಲ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸಂಘಟಕಿ ಹಾಗೂ ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಚನ; ಅಪಾರ ಚಿಂತನೆ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಂದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಚನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು. ಆದರೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಚನಗಳ ಕಟ್ಟುಗಳು ನಾಶವಾಗಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬರಹಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.

ಅವರ ವಚನಗಳು ಅನುಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಲೌಕಿಕ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಮೀರಿ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಆಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಹೆಸರು ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಅವರು ಕಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

‘ಆರು ಸೂತಕ’ಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಪ್ರಮುಖ ವಚನವೊಂದರಲ್ಲಿ ‘ಕುಲಸೂತಕ, ಛಲಸೂತಕ, ತನುಸೂತಕ, ಮನಸೂತಕ, ನೆನಹುಸೂತಕ ಮತ್ತು ಭಾವಸೂತಕ’ ಎಂಬ ಆರು ಬಗೆಯ ಸೂತಕಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

ಕುಲಸೂತಕವು ಜಾತಿ, ವಂಶ ಹಾಗೂ ಹುಟ್ಟಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಛಲಸೂತಕವು ಹಠ, ದುರಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ತನುಸೂತಕವು ದೇಹಕೇಂದ್ರಿತ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಮನಸೂತಕವು ಚಂಚಲತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ನೆನಹುಸೂತಕವು ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು, ಬಂಧನಗಳು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಡುವ ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಾವಸೂತಕವು ಭೇದಭಾವ, ದ್ವಂದ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಈ ಮೂಲಕ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆ ಹೊರಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಸುಲಭ; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ, ಭೇದಭಾವ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳು ಈ ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಡಾ. ಆನಂದ ಎಸ್.ಎನ್. ಹೇಳಿದರು.

ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ತತ್ವ ಮುಖ್ಯ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಶರಣರನ್ನು ಅವರು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ನೋಡದಿರುವುದು. ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಯ್ಯ, ರೇವಣಸಿದ್ಧ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಬಸವಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಮೊದಲಾದವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುಣ-ದೋಷಗಳಿಗಿಂತ ಆತನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮೌಲ್ಯ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿ ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ತತ್ವವನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನೋವಿನ ಸಾಕ್ಷಿ

ಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶರಣ ಸಮುದಾಯ ಎದುರಿಸಿದ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ನೋವು ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ, ಶರಣರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಹಾಗೂ ವಚನಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಎದುರಾದ ಅಪಾಯವು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ನೋವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದವನು ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೋಲನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅನುಭವಿಸುವ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಹಾಗೂ ತಾಯಿಯಿಂದ ಕರುವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ ಹಸುವಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ನೋವು ಮುಂತಾದ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಆ ಕಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಚಿಂತನಾ ಸಮುದಾಯ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಆತಂಕ, ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ನೋವಿನ ದಾಖಲೆಯೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಕಂಡ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಸದಾಚಾರವೇ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಭಕ್ತಿ, ಗುರು, ಲಿಂಗ, ಜಂಗಮ, ದಾಸೋಹ, ಪಾದೋದಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಅವರು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜಾತಿ, ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಅಂತರಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆ ಕಾಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಚಿಂತನಾ ಪ್ರಭಾವ ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲೂ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡ ಶರಣೆ

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಬದುಕನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು, ಅಂತರಂಗ, ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ನೋವುಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯ ಜತೆಗೆ ಅವರು ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯದ ಕಠಿಣತೆ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಗದ ಅರಿವು ಕೂಡ ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ವಚನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಜೀವನಾನುಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯ ಜತೆಗೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯದ ಒಳನೋಟವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಮನಃಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಮನಃಸಾಕ್ಷಿ. ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಶಂಸೆ ಅಥವಾ ಟೀಕೆಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಳಗಿನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ತಾನು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಬೇಕು. ಜನರು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆಯೇ, ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ತನ್ನ ನಡೆಗೆ ತಾನೇ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಬಲ್ಲನೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು, ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ನೈತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಮನಃಸಾಕ್ಷಿಯ ಅರ್ಥ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಈ ಚಿಂತನೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ದಾಸೋಹ: ಅನ್ನದ ಜತೆಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದಾಸೋಹವು ಕೇವಲ ಅನ್ನ ಹಂಚುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅನಾಥರಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ರೂಪವಾಗಿತ್ತು.

ಮಹಾಮನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ, ಆಶ್ರಯ, ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಅನ್ನದಾಸೋಹದ ಜತೆಗೆ ಜ್ಞಾನದಾಸೋಹವೂ ನಡೆದಿತ್ತು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಚಿಂತನೆಗಳು ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ತಲುಪಲು ಇಂತಹ ಸಮುದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹಸಿದವರಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು, ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು, ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೆಲವರ ಸ್ವತ್ತಾಗಿಸದೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದಾಸೋಹದ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪಗಳಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಅವರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಡಾ. ಆನಂದ ಎಸ್.ಎನ್. ಹೇಳಿದರು.

ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾದರಿ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಶರಣ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವರಲ್ಲ. ಸಂಘಟನೆ, ದಾಸೋಹ, ಚಿಂತನಾ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಶರಣರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಅವರ ನಾಯಕತ್ವ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ. ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಗುಣ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ಬದುಕು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತ

ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿ, ತತ್ವನಿಷ್ಠ ಬದುಕು, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಮನಃಸಾಕ್ಷಿಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಬೆಳೆದರೂ ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಭೇದಭಾವ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿ ದೂರವಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ವಚನಗಳು ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಚನಗಳೇ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಚಿಂತನಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಅವರ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆಯ ಆಳವನ್ನು ಅರಿಯುವುದರ ಜತೆಗೆ ಅನುಭವ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮಹಾಮನೆಯ ಹಿಂದೆ ದುಡಿದ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ವಚನಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಳಿವಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವರ ಬದುಕು ದಾರಿ ತೆರೆದುಕೊಡುತ್ತದೆ.

ತತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಬದುಕುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅಕ್ಕ ನಾಗಲಾಂಬಿಕೆಯವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ವಚನಗಳು ಇದೇ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಡಾ. ಆನಂದ ಎಸ್.ಎನ್. ಹೇಳಿದರು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಸವತತ್ತ್ವ ಪೀಠ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಹಾಗೂ ಬಸವಕೇಂದ್ರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಶ್ರೀ ಡಾ. ಬಸವ ಮರುಳಸಿದ್ದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ದಿವ್ಯಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಬಸವಕೇಂದ್ರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಜಿ. ಬೆನಕಪ್ಪ ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಮಾಜಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾದ ಎಸ್.ರುದ್ರೇಗೌಡ್ರು, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲಾ ಘಟಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಎಚ್.ಎನ್. ಮಹಾರುದ್ರ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ತಾಲೂಕು ಘಟಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಎನ್.ಎಸ್. ಲವಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (SUDA) ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ ಬೈ ಸಜ್ಜನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದ ಶಶಾಂಕ್ ಸಜ್ಜನ್ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.

ಬಸವಕೇಂದ್ರದ ದತ್ತಿ ದಾನಿಗಳಾದ ಶರಣ ಡಿ. ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರು, ಶರಣ ಜಿ.ಬಿ. ರುದ್ರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರು, ಶರಣೆ ಜಿ.ಎನ್. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಕೋಂ. ನಂಜಪ್ಪ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಪಾಟೀಲ್ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರು, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದತ್ತಿ ದಾನಿಗಳಾದ ಶರಣೆ ಕವಿತಾ ಶರಣ ಜೆ.ಎನ್. ಓಂಕಾರಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರು, ಶರಣೆ ಮಹಾದೇವಿ ಶರಣ ಬಸವರಾಜ ಜವಳಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.

ಅಕ್ಕನ ಬಳಗ, ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ವತಿಯಿಂದ ವಚನ ಗಾಯನ ನಡೆಯಿತು. ಬಸವಕೇಂದ್ರದ ಬಸವಾಸಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.